Auteur: Wessel Aslander Datum: 27/08/2010 Categorie: Column

Economie is NIET maakbaar (1)

Economen maar vooral politici schijnen steevast te denken, dat ‘hun’ economie maakbaar is, oftewel dat het gedrag van de overheid zélf en dat van bedrijven en consumenten ‘te sturen’ is. Ik kan ze eenvoudig uit de droom helpen, met het gevaar dat ik ze een ‘nachtmerrie’ bezorg …

“Niets zo onvoorspelbaar als consumenten”

Korte tijdgeleden stond ik in de bank, en ik bleek de enige te zijn. Ik ben altijd nieuwsgierig naar het gedrag van consumenten, en stelde daarop een vraag. Op mijn vraag of het de laatste tijd vaker zo rustig is (gaan zaken slecht; is iedereen aan het internetbankieren etc), antwoordde de medewerkster ontkennend. Ze zei vrijwel letterlijk: ”er is geen peil te trekken op het gedrag van klanten: het ene moment verwacht je volle bank en het andere moment verwacht je niemand". “En het gebeurt regelmatig dat het precies andersom is waardoor personeelsplanning zeer moeilijk is”. Dit voorbeeld is wat mij betreft illustratief voor het gedrag van consumenten, dat zeer onvoorspelbaar is. Economen zijn decennialang uitgegaan van de ‘homo rationalis’, zoals ik die fictieve consument pleeg te noemen. De naam impliceert dat consumenten rationeel zijn in hun bestedingsgedrag, dat daardoor voorspelbaar zou zijn. Niets is minder waar: consumenten gedragen zich zeer grillig en alleen heel algemeen langs bepaalde lijnen. Natuurlijk zijn er rationele beslissingen in consumentengedrag te herkennen, maar ze worden vooral overheerst door beslissingen op gevoel en psychologische ‘incentives’. Het simpelste voorbeeld is natuurlijk: een consument gaat niet massaal shoppen als de economie op zijn achterwerk ligt. Dat werd middenin de kredietcrisis weer eens overduidelijk getoond. Daarentegen sjokte de consument zich het apezuur voorafgaande aan de kredietcrisis, omdat de economieën als een tierelier liepen. Dat is een perfect bewijs van het feit, dat de westerse consument vooral impulsief is bij aankopen. Het is dan ook niet voor niets dat Deloitte in haar jaarlijkse onderzoek naar consumententrends constateerde dat consumenten in de nadagen van de crisis zeer bewust boodschappen doen in de supermarkt. En neem van mij aan dat dit bewuste gedrag linea recta door te trekken is naar de meeste andere uitgaven ...

Consument doet vooral wat HEM / HAAR past

Als er vroeger een recessie of crisis plaatsvond, dan waren het niet zelden politici die opriepen tot nationalisme oftewel: het kopen van Nederlandse goederen. De gedachte was dat die consument daar wél naar luisterde (toen hadden politici nog respect en aanzien), en dat de economie zich hierdoor zou herstellen. Natuurlijk was de wereld toen ‘een stuk kleiner’ dan de huidige gemondialiseerde economieën, waardoor het al beperkte effect van vroeger geheel is verdwenen. Tegenwoordig kan een politicus die dergelijke nationalistische oproepen doet zelfs rekenen op veel kritiek en hoon. En terecht, want doordat de wereldhandel nu nog relatief weinig beperkingen kent kon het problematisch deel van de wereld (het westen) zich relatief snel herstellen. Immers, de groei vooral Aziatische, Latijns-Amerikaanse en Afrikaanse landen ging grotendeels door en trok ‘ons’ uit het moeras. Dat was nooit gebeurd als elk land zijn markten zou hebben afgeschermd van de anderen, zoals vroeger veelvuldig gebeurde. Inmiddels doet iedere consument wat hij of zij het beste acht voor zijn of haar persoonlijke (financiële) situatie. En afgezien van bepaald kuddegedrag is het persoonlijk gedrag de laatste decennia erg irrationeel geworden. Dat is uitstekend te zien in Japan, waar de overheid al meer dan 2 decennia wanhopig en met onvoorstelbare hoeveelheden geld probeert de Japanse consument weer aan het kopen te krijgen. Zonder enig succes ! Sterker nog: het lijkt er zelfs een beetje op dat de Japanse consument regelmatig het omgekeerde doet van wat de regering poogt te bereiken. Natuurlijk, de Japanse consument is geen Europese consument en ook geen Amerikaanse consument. Maar er valt zeer veel te leren van die situatie …

Nikkei na 2 decennia nog steeds zeer zwak !

De belangrijkste beurs in Japan is de Nikkei-225, en die daalde van ruim 30.000 eind jaren 80 naar 7150 in maart 2009; bijna 80% ! De lichte opvering sinds een jaar naar 9180 mag dan wel 30% stijging zijn, maar stelt niets voor op de vrijwel onafgebroken daling die de laatste 20 jaar heeft plaatsgevonden. Daarnaast werd de dubbele bodem met 2003 alleen met de grootst mogelijke moeite gerealiseerd, stevig gestuurd door kunstmatige stimulering. Aangezien de beurskoersen in mijn ogen een afspiegeling zijn van de gezondheid van de vaderlandse economie, is Japan nog steeds ernstig ziek. En dat klopt als je kijkt naar de economische omstandigheden, zoals hierboven deels genoemd. En dus zal het perspectief voor de Nikkei de komende tijd zeer bleek blijven, zeker als zij er niet in slaagt om boven de zeer zware horizontale weerstandszone 10.800-12.200 te komen. Een 1e poging begin 2010 mislukte alsnog, waardoor de koers terug moest naar 9000 om nieuwe steun te vergaren. Het is heel goed mogelijk dat, als de koers onder 9000 zakt, het dieptepunt uit 2003 én 2009 opnieuw herhaald moet worden. Pas boven 12.200 wordt het plaatje voor de Nikkei sterk positiever, en zou zij in 2011 of 2012 richting 16.000 kunnen stijgen. De kans daarop lijkt vooralsnog erg klein ...

Fijn (en hopelijk droog) weekeinde !

W.Aslander