Auteur: Wessel Aslander Datum: 05/03/2010 Categorie: Column

Onzekere factoren voor ’10 (9)

Gebrek aan verdere speelruimte. Ook dat is een serieus gevaar voor 2010 en later. Vanaf het moment dat de crisis begon en een enkele enkeling zich bij benadering kon voorstellen waar dit toe zou leiden, is er sprake van een scala aan scenario's voor herstel. In diverse van dit soort scenario's is het huidige herstel tijdelijk en komt er een nieuwe terugval; misschien minder diep dan de eerste maar wel een serieuze terugval. Er zijn ook scenario's, die op dit moment weinig waarschijnlijk lijken, die uitgaan van een Japan-doemdenken. Dit land heeft al meer dan twee decennia aan zeer lage (of geen) economische groei en zeer sterk oplopende schulden; voor een deel te wijten aan sterke vergrijzing.

V-vormig scenario actueel, W-vormig nog mogelijk

In dat geval wordt gesproken van een L-vormig scenario oftewel een aanhoudende zwakke tot zeer zwakke economische situatie totdat de belangrijkste problemen zijn opgelost. U-vormig herstel is gezien de huidige situatie van V-vormig herstel, dat ik sinds eind 2008 als meest waarschijnlijke scenario acht, niet waarschijnlijk. Het W-vormig scenario daarentegen is nog een mogelijkheid, mits over een langere periode dan enkele jaren wordt gekeken. Een V is immers een ‘onderdeel’ van de letter W en dus zou er een serieuze terugval plaats kunnen vinden als het eerste deel van de letter W is afgewerkt; een serieuze terugval na het huidige herstel...

Time is NOT on the side of financials

Even aannemende dat mijn veronderstelling van een V-vormig scenario (is in volle gang) niet voldoende handen en voeten krijgt en er dus na het opgetreden herstel een forse terugval plaatsvindt verderop in 2010 en/of 2011, dan ziet de westerse wereld dus een nieuwe recessie (waarschijnlijk geen crisis). Dan zou er een nieuwe periode van diverse kwartalen (en misschien wel een jaar of wat ?) negatieve groei kunnen optreden, waarin vele bedrijven en zeker een groot deel van de financiële sector de klappen van de vorige krimp nog niet te boven zijn. Dat is ook de reden waarom ik zo hard hamerde op beter gedrag van de financials, omdat zij maar beperkte tijd hebben in de twee meest waarschijnlijke scenario's. In een V-vormig scenario zullen zij na enige tijd worden geconfronteerd met duidelijk stijgende rentetarieven, waardoor hun inkomstenstroom door een sterk dalende spread sterk afneemt. En in een W-vormig scenario treedt er na enige tijd een recessie op na de crisis, waardoor zijn nieuwe klappen zullen krijgen. De enige keus die gemaakt had moeten worden was dus: eerst weer zoveel mogelijk ‘vet op de botten’ kweken en daarna pas weer luxe-keuzes gaan doen; en niet andersom !

Vele financials maakten wéér foute keuzes na crisis

Het was dan ook het beste dat zij alle bonussen en andere vaak overdadige beloningen schrapten totdat duidelijk wordt hoe het economisch verloop uiteindelijk zou gaan worden. Ze konden dan zo snel mogelijk hun vaak zeer zwakke balansen versterken, de vaak nog veel te lage (core) Tier-1 ratio’s opschroeven en daarmee de solvabiliteit op een enigszins verantwoord peil terug te brengen, voorafgaande aan een nieuwe slechte periode. Stel dat die recessie na de zomer dit jaar optreedt en opnieuw gepaard gaat met oplopende werkloosheid, dalende consumenten-bestedingen en hernieuwd wantrouwen in de economie en in onze leiders; dan gaat de financiële wereld het wéér zeer zwaar krijgen. Want door ten koste van bijna alles staatssteun terug te willen betalen (om weer megabonussen uit te kunnen keren) en regelmatig dergelijke bonussen over zware verliezen te betalen, hebben zij een enorme kans op een hernieuwd goede financiële gezondheid laten lopen. Met andere woorden: veel financials hebben veel minder progressie gemaakt dan mogelijk was ten gunste van eigen gewin. Daardoor zijn ze nog steeds erg kwetsbaar voor nieuwe serieuze tegenslag en is een nieuwe ronde van staatssteun zeker geen illusie; in dit scenario uiteraard.

Overheden gaven fout voorbeeld

Vele financials hadden bovenstaande fout gemakkelijk kunnen voorkomen door naar de geschiedenis van hun overheden te kijken. Vrijwel alle westerse landen hebben in de loop van de afgelopen decennia de staatsschuld steeds verder op laten lopen, meestal zowel in absolute bedragen (logisch !) als in percentage-BBP. Vooral dit laatste is een ontzettend misleidende maatstaf voor het bepalen van de werkelijke staatsschuld in dollars, euro of andere munten. Deze is ingevoerd door politici, die de miljardenbedragen niet meer uit konden spreken en een handzamer maatstaf nodig hadden, die tevens bagatelliseerde hoe groot de staatsschuld inmiddels was geworden. Even nadenken maakt het heel erg simpel: als een economie in 20 jaar verdubbeld en de staatsschuld blijft in BBP uitgedrukt gelijk, dan is de absolute schuld enorm opgelopen ! Rekenvoorbeeld: BBP 300 mld en na 20 jaar 600 mld, met beide 50% BBP-staatsschuld; dan is de staatsschuld in miljarden verdubbeld van 150 miljard naar 300 miljard maar in beide gevallen 50% BBP ! En zo jaagt een groot deel van de westerse wereld zijn schulden steeds verder op terwijl het publiek wordt misleid met ‘gelijkblijvende staatsschulden als percentage BBP’. Overheden maken zich hierdoor erg kwetsbaar tegenover schuldeisers en hebben bij serieuze economische problemen geen speling, om iets voor die economie te betekenen.

Foute overheden sinds crisis ‘in overdrive’

Er bestaan allerlei definities over ‘simpele’, ‘draagbare’ en ‘problematische’ staatsschulden en de daarbij genoemde bedragen en/of percentage BBP zijn ook erg verschillend. Ik vind die discussie redelijk zinloos omdat de staten, net als het huishoudboekje van elk huishouden van haar inwoners, op orde moet zijn. Nu is het geen probleem om wat schulden te hebben, maar er moet altijd naar gestreefd worden om deze in goede tijden zoveel mogelijk af te lossen. Dat schept ruimte om in slechte tijden extra uit te geven in geval van problemen en eventuele reddingen van financials of grote bedrijven (systeembedrijven; ‘too big to fail’). Niet dat ik daar een voorstander van ben, maar in uiterste noodzaak moeten overheid daar de middelen voor hebben zonder de staatsschuld keihard omhoog te jagen. Maar overheden hebben zich door al te hoge schulden voorafgaande aan de crisis als het ware overgeleverd aan derden. Hierdoor zijn zij ook kwetsbaar geworden; dat heeft de kredietcrisis heel erg duidelijk gemaakt. Er zijn nu veel landen die ruim boven de 100% BBP-staatsschuld zitten en sommige zitten al ruim boven 200%; een volstrekt onhoudbare situatie op de langere termijn.

Altijd uitgaan van ‘worst-case-scenario’

Want men verwacht wel massaal een terugkerende economische groei waardoor deze schulden voor een groot deel terugbetaald kunnen worden, maar is deze veronderstelling wel juist ? Vooral Europa vergrijst in enorm tempo en dat drukt de economische groei sterk ! Om te voorkomen dat schuldeisers straks gaan dicteren wat overheden wel en niet kunnen en mogen doen, dient deze veel te grote kwetsbaarheid structureel afgebouwd te worden. Ik heb in het verleden al vaker gepleit voor een jaarlijks sluitende begroting, waarin ook de staatsschuld in geld uitgedrukt (en dus NIET in BBP) nooit verder op mag lopen, ongeacht de economische situatie. Tevens gaf ik aan dat het noodzaak is dat een dergelijke afspraak in de grondwet wordt vastgelegd, zodat deze in principe onafhankelijk wordt van de politieke situatie en de politieke kleur van het zittende kabinet. Het bewijs dat deze veronderstelling juist is wordt ondermeer geleverd door landen als Noorwegen en China, die weinig staatsschuld en/of begrotingstekort hebben en naar believen problemen kunnen opvangen en de economie kunnen stimuleren. Dat is een positie van macht, terwijl een groot deel van het Westen deze positie heeft weggegeven en alleen nog kan regeren vanuit een positie van zwakte ...

AEX-LT; ‘easy does it’ …

Ook op de langere termijn grafiek is de vorming van een vrijwel perfecte terugtest op de dalende magenta trend van de kredietcrisis in zijn laatste fase. De RSI is op geen enkel moment overspannen geworden waardoor een zware daling onder de horizontale weerstand en de dalende magenta toplijn op 310 (dubbele zware steun !) NIET kon optreden. De DMI bevestigt dat door ruim onder 40 te blijven liggen, waarmee goedkeuring werd gegeven aan een succesvolle terugtest. Het definitieve bewijs daarvan komt boven 343, als de stijgende trend wordt vervolgd. Die is de komende week 1 jaar oud en mag een klein feestje gaan vieren. Want zij heeft ons succesvol van de donkere diepte van een zware crisis gered, en deze mede dankzij massaal overheidsingrijpen verandert in ‘slechts’ een diepe recessie. En aangezien een diepe recessie altijd nog een stuk beter is dan een zware crisis (a la 1929), is dat een goede zaak. Zoals gezegd kan het herstel terug naar de vorige top op 343 en als deze kan worden overwonnen, is de koers in staat om zelfs richting 380+ te klimmen. Met een dergelijke lage DMI is dat zelfs binnen enkele maanden haalbaar ...

Fijn weekeinde !

W.Aslander

Dhr. Aslander is directeur en hoofd technische analyse van WAvisie, een beursdienst met de focus op de Nederlandse markt. Daar combineert men decennia aan ervaring met technische analyse (TA) en een goede nachtrust (risicobeheersing) in concrete analyses met aan- en verkoopmeningen in ECHTE portefeuilles. Meer informatie op www.wavisie.nl. Dhr. Aslander schrijft zijn dagelijkse columns voor www.wallstreetweb.nl geheel op eigen titel. Hij belegt al meer dan 20 jaar met TA als leidraad maar gebruikt op de achtergrond ook kwalitatieve-, kwantitatieve- en fundamentele analyse en andere analysetechnieken en -methodes. Het veelzijdige beleggingsprogramma Vestics is zijn TA-basis. In '06 werd hij 'Beste analist van Nederland' bij Guruwatch en in '06 én '07 hij werd 2 keer tweede bij de verkiezing tot "Beursgoeroe" (Blikopdebeurs). In 2007 werd hij tevens genomineerd bij de '25 beste beleggingsexperts van Nederland' van Goudenstier. In '08 werd hij vierde 'beursgoeroe 2008' bij Blikopdebeurs; de jury noemt zijn werk 'realistisch en veelzijdig'. Ook weet hij de 'flop-guru's' van Guruwatch structureel te vermijden ! Aslander geeft selectief lezingen over financieel-economisch gerelateerde onderwerpen in brede zin.

Noot: Deze column is een strikt persoonlijke mening; elke conclusie hierin is vrijblijvend en niet bedoeld als (professioneel) advies. Aan meningen danwel conclusies in deze column kan dan ook geen enkel recht of plicht worden ontleend. Controleer zelf of de inhoud voor u wel bruikbaar is, als u deze wilt toepassen. Posities van de schrijver zelf worden voor zover mogelijk steeds vermeld, maar kunnen per minuut, uur, dag, week of maand wisselen. Momenteel heeft hij geen posities.